Regulation (EU) 2019/1021
POPs – Persistent Organic Pollutants
Trajni organski zagađivači u skladu sa Stockholmskom konvencijom
⚡ TL;DR za Plastex
POPs su najzabranjenije supstance u EU – persistent (ne razgrađuju se), bioaccumulating (akumuliraju se u lancu ishrane), toxic. Reg. 2019/1021 zabranjuje proizvodnju, stavljanje na tržište i upotrebu. Za Plastex glavni rizici su: (1) PFOA, PFOS, PFHxS u regenerisanim materijalima i bojama (ne smiju biti prisutni iznad unintentional trace contaminant nivoa, tipično <0.025 mg/kg za PFOA), (2) SCCPs (Short-Chain Chlorinated Paraffins) kao zagađivač u dodatima – limit 0.15% w/w u artiklima, (3) PBDEs u recikliranim materijalima (tetra-deca PBDE limit 500 mg/kg sumom).
📜 Šta tačno kaže propis
Recital 2 – Zašto POPs:
"The Union is seriously concerned by the continuous release of persistent organic pollutants ('POPs') into the environment. Those chemical substances are transported across international boundaries, far from their sources, and they persist in the environment, bioaccumulate through the food web, and pose a risk to human health and the environment."
🇧🇦 Prijevod: "Unija je ozbiljno zabrinuta zbog kontinuiranog ispuštanja trajnih organskih zagađivača ('POPs') u okoliš. Te hemijske supstance se prenose preko međunarodnih granica, daleko od svojih izvora, te perzistiraju u okolišu, bioakumuliraju se kroz prehrambeni lanac, i predstavljaju rizik za zdravlje ljudi i okoliš."
— Recital 2, Regulation (EU) 2019/1021
Article 3 – Zabrana i restrikcija:
"1. The manufacturing, placing on the market and use of substances listed in Annex I, whether on their own, in mixtures or in articles, shall be prohibited, subject to Article 4.
2. The manufacturing, placing on the market and use of substances listed in Annex II, whether on their own, in mixtures or in articles, shall be restricted, subject to Article 4."
🇧🇦 Prijevod: "1. Proizvodnja, stavljanje na tržište i upotreba supstanci navedenih u Annex I, bilo same, u mješavinama ili u predmetima, su zabranjeni, podložno Article 4.
2. Proizvodnja, stavljanje na tržište i upotreba supstanci iz Annex II je ograničena."
2. Proizvodnja, stavljanje na tržište i upotreba supstanci iz Annex II je ograničena."
Article 2(12) – Definicija "unintentional trace contaminant":
"'unintentional trace contaminant' means a level of a substance that is incidentally present in a minimal amount, below which the substance cannot be meaningfully used, and above the detection limit of existing detection methods to enable control and enforcement."
🇧🇦 Prijevod: "'nenamjerni tragovi kontaminanta' označavaju nivo supstance koja je incidentno prisutna u minimalnoj količini, ispod koje se supstanca ne može smisleno koristiti, i iznad granice detekcije postojećih metoda detekcije kako bi se omogućila kontrola i provedba."
📊 Konkretni limiti za supstance relevantne za plastiku
| POP supstanca | CAS | Limit u plastici (Annex I) | Otpad limit (Annex IV) | Relevantnost za Plastex |
|---|---|---|---|---|
| PFOS i derivati | 1763-23-1 i drugi | 10 mg/kg supstance / 0.1% u artiklu | 50 mg/kg | Tekstilne premaze, masno-otporni papir |
| PFOA i derivati | 335-67-1 i drugi | 25 ppb (0.025 mg/kg) u artiklu | 50 mg/kg | Reciklati, PE/PP polimeri |
| PBDEs (suma) | razne | 500 mg/kg suma u mješavinama/artiklima | 1000 mg/kg | Reciklati iz E&E otpada (kontaminacija) |
| HBCD | 25637-99-4 | 100 mg/kg | 1000 mg/kg | Pretežno EPS/XPS izolacijski materijali |
| SCCPs | 85535-84-8 | 1500 mg/kg (0.15%) u artiklu | 10000 mg/kg | Plasticizers, secondary additives u PVC; manje u PE |
| HCB (Hexachlorobenzene) | 118-74-1 | Zabranjen | 50 mg/kg | Nečistoća u nekim pigmentima (zeleni, plavi) |
| PCBs | 1336-36-3 | Zabranjeni (osim postojećih artikala) | 50 mg/kg | Stari transformatori, hidraulična ulja – kontaminacija reciklata |
| PFHxS i derivati | 355-46-4 | 25 ppb (kao novi POP) | U razmatranju | Kontaminacija kroz hemijske procese |
⚖️ ECHA tumačenje – uloga reciklirane plastike
ECHA (European Chemicals Agency) je nadležno tijelo za POPs. Ključne tačke za industriju plastike:
- Recikliranje vs. zabrana: Reg. 2019/1021 ima specifičnu odredbu da plastični reciklati NE SMIJU sadržati POPs iznad limita, čak i ako su POPs ušli u materijal prije zabrane
- PBDEs u E&E otpadu – tipičan slučaj; reciklati od TV/računara mogu sadržati PBDE iznad limita
- "Recovery operations" ograničenja (Article 7) – isključuju određene operacije ako bi rezultirale recyclingom POPs supstanci
- Article 7(4)(b)(i) – samo ako "decontamination of the waste in relation to substances listed in Annex IV was not feasible" može se ići u alternativne operacije
Izvor: ECHA POPs portal
PFAS-POPs preklapanje (KRITIČNO!):
PFOA, PFOS, PFHxS su i POPs (Reg 2019/1021) i restriktovani prema PPWR (Reg 2025/40 Annex IV). Plastex koji proizvodi food-contact ambalažu mora poštovati OBA zakona:
- POPs Reg: 25 ppb PFOA u artiklima (zabrana proizvodnje, stavljanja na tržište)
- PPWR Reg: 25 ppb individualnog PFAS, 250 ppb sume PFAS, 50 ppm svih PFAS u food-contact ambalaži (od 12.08.2026)
- U praksi: PPWR je stroži jer pokriva sve PFAS, ne samo specifične POPs supstance
🏭 Praktične implikacije za Plastex
🚨 Visok rizik
- PCR materijali nepoznatog porijekla – mogu sadržati PBDE, PFOA
- Regenerati od istok-azijskih dobavljača – često bez POPs verifikacije
- Boje s primary aromatic amines – mogu biti iz pigmenata kontaminiranih HCB
⚠️ Srednji rizik
- Anti-blocking dodaci u OPP/LDPE filmovima
- Slip agents u kompleksnim formulacijama
- UV stabilizatori (neki sadrže fluorinated kompozicije)
✅ Nizak rizik
- Virgin LDPE/HDPE/OPP od EU dobavljača sa REACH dossier-om
- Standardni prehrambeni dodaci (CaCO3, talk)
- Simple natural pigmenti (titanium dioxide u dozvoljenoj formi)
📋 Šta tražiti od dobavljača
- POPs Statement (svi materijali)
- PFOA test izvještaj (ako postoji rizik)
- PBDE test (za PCR materijale)
- HCB statement (za zelene/plave pigmente)
🎯 Plastex – Action Plan
- Za PCR i regenerisane materijale: tražiti POPs izjavu dobavljača, posebno za PFOA/PFOS/PFHxS i PBDEs
- Za obojene proizvode (sa intenzivnom štampom): tražiti POPs izjavu od dobavljača boja
- Za kupce koji traže POPs Statement: izdati samo ako svi relevantni materijali imaju dokumentaciju
- Pratiti EU dodavanja novih supstanci na POPs listu (Stockholm Convention amendments) – posljednja COP-12 (2025) razmatra dodavanje novih PFAS
- U slučaju sumnje na PCR materijale: screening test PFAS i PBDE u akreditovanoj laboratoriji prije korištenja
- Edukacija nabavnog osoblja o POPs riziku posebno za regenerisane i PCR sirovine
📚 Sources & References
Službeni izvori (EU):
Međunarodni okvir:
Industrijska analiza:
Posljednja provjera izvora: 27.05.2026.